Xitoylik olimlar kelajakdagi kiyim-kechak sanoatini o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan noodatiy material yaratdi. Shenzhen Institute of Advanced Technology tadqiqotchilari tirik zamburug‘ mitseliyasidan tayyorlangan, shikastlanganda o‘zini qayta tiklay oladigan yangi turdagi matoni ishlab chiqdi. Tadqiqot natijalari Science Advances jurnalida e’lon qilingan.
Yangi materialning asosini Cordyceps militaris zamburug‘ining tirik mitseliyasi tashkil etadi. Oddiy mitseliy asosidagi materiallarda zamburug‘ odatda quritilib, faoliyati to‘xtatiladi. Xitoylik olimlar esa tirik hujayralarni saqlab qolish usulidan foydalangan. Shu sababli material ma’lum sharoitlarda yana o‘sish xususiyatini saqlab qoladi.
Material shikastlanganda uning yirtilgan qismiga oz miqdorda yangi zamburug‘ mitseliyasi va maxsus oziqlantiruvchi eritma qo‘shiladi. Shundan so‘ng mitseliy yangi tolalar hosil qilib, zararlangan joyni qayta tiklay boshlaydi. Jarayon davomida elim yoki oddiy tikuv iplaridan foydalanish talab etilmaydi.
Olimlar materialga boshqa foydali xususiyatlarni ham berishga muvaffaq bo‘lgan. Masalan, maxsus xamirturush yordamida matoga tabiiy ko‘k rang berilgan, Aspergillus niger zamburug‘i esa ultrabinafsha nurlardan himoyalovchi qatlam hosil qilish uchun qo‘llangan. Materialning yuzasi suvni qaytarish xususiyatiga ega bo‘lgani sababli u ma’lum darajada o‘zini o‘zi tozalashi ham mumkin.
Tadqiqotchilar yangi material asosida konseptual ko‘ylak ham yaratgan. U Berlin shahridagi biomateriallar kompaniyasi Peelshere bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan. Hozircha texnologiya kundalik kiyimlardan ko‘ra konseptual moda, aksessuarlar, ko‘rgazma buyumlari, dekorativ to‘qimachilik va biologik parchalanadigan qadoqlash kabi yo‘nalishlarda qo‘llash uchun ko‘rib chiqilmoqda.
Materialning yana bir muhim jihati — uning ekologik xususiyatlari. Tadqiqotlarga ko‘ra, u tuproqda taxminan 41 kun ichida biologik parchalanishi mumkin. Bu uni an’anaviy sintetik matolarga nisbatan ekologikroq muqobilga aylantirishi mumkin, biroq aynan shu tez parchalanish xususiyati kundalik kiyimlar uchun yetarlicha chidamlilikni ta’minlash masalasini ham keltirib chiqaradi.
Hozircha “o‘zini tiklaydigan mato” do‘konlarda sotiladigan tayyor kiyim darajasiga yetmagan. Shunga qaramay, tadqiqotchilarning ishlanmasi tirik organizmlardan foydalanib, o‘z xususiyatlarini qisman tiklay oladigan yangi avlod materiallarini yaratish yo‘lidagi muhim tajribalardan biri bo‘lib qolmoqda.
