Ba’zi filmlar qo‘rqitish uchun baland ovoz yoki dahshatli maxluqlarga muhtoj emas. Ular tomoshabinni qahramonning ruhiy holatiga olib kirib, haqiqat va xayol o‘rtasidagi chegarani yo‘qotadi. Collider so‘nggi 90 yil ichida yaratilgan eng yaxshi psixologik trillerlar qatoridan 10 ta filmni ajratib ko‘rsatdi.
“Vertigo” — “Vertigo” (1958)
Alfred Xichkokning mashhur filmi sobiq politsiyachi Skottining balandlikdan qo‘rqishi va sirli ayol atrofidagi voqealar haqida. Film asta-sekin qahramonning obsesiyasi, qo‘rquvlari va ruhiy beqarorligini ochib boradi.
“Vertigo” psixologik triller janrining eng muhim klassikalaridan biri sifatida hanuzgacha tilga olinadi.
“The Silence of the Lambs” — “Qo‘zilar sukunati” (1991)
Jonathan Demme suratga olgan film yosh FQB xodimi Klaris Starling va qamoqdagi sobiq psixiatr Gannibal Lekter o‘rtasidagi murakkab muloqotga asoslangan.
Filmning asosiy kuchi faqat jinoyat sirida emas, balki qahramonlarning ruhiy o‘yinlaridadir. Gannibal Lekter obrazi esa kino tarixidagi eng esda qolarli yovuz qahramonlardan biriga aylangan.
“Psycho” — “Psixo” (1960)
Xichkokning yana bir mashhur asari Norman Beyts va uning oilaviy mehmonxonasi atrofidagi sirli voqealarni hikoya qiladi.
“Psixo” nafaqat psixologik triller, balki keyinchalik ko‘plab filmlarga ta’sir ko‘rsatgan asarlardan biri hisoblanadi. Ayniqsa filmning kutilmagan burilishlari tomoshabinning voqealarga bo‘lgan qarashini keskin o‘zgartiradi.
“Taxi Driver” — “Taksi haydovchisi” (1976)
Martin Skorseze rejissyorligidagi film Nyu-York ko‘chalarida tungi taksi haydovchisi bo‘lib ishlaydigan Travis Bikl haqida.
Yolg‘izlik, begonalashuv va jamiyatdan uzilib borish qahramonning dunyoqarashiga tobora kuchliroq ta’sir qiladi. Robert De Niro ijrosidagi Travis obrazi filmning markaziy qismiga aylangan.
“Fight Club” — “Jang klubi” (1999)
Devid Fincherning kult filmiga aylangan asari oddiy ofis xodimining hayotidan boshlanadi. U Tayler Darden ismli sirli va xarizmatik erkak bilan tanishgach, uning hayoti butunlay o‘zgaradi.
Film shaxsiyat, iste’molchilik, jamiyat bosimi va insonning o‘zligini izlash kabi mavzularni psixologik triller shaklida yoritadi.
“Memento” — “Esla” (2000)
Kristofer Nolan suratga olgan film xotirasini qisqa muddatga saqlab qola olmaydigan Leonard Shelby haqida.
Qahramon xotinining o‘limi sababchisini topishga urinadi, biroq yangi ma’lumotlarni eslab qololmagani uchun har bir qarorini yozuvlar va suratlar orqali tiklashga majbur bo‘ladi.
Filmning noodatiy tuzilishi tomoshabinni ham qahramon bilan birga nima haqiqiy, nima esa noto‘g‘ri ekanini aniqlashga majbur qiladi.
“Mulholland Drive” — “Mulholland Drive” (2001)
Devid Linchning ushbu filmi Los-Anjelesda sodir bo‘ladigan sirli voqealar orqali tush, xotira va reallik o‘rtasidagi chegarani ataylab xiralashtiradi.
Filmning ma’nosini bitta talqinga keltirish qiyin. Shu sababli “Mulholland Drive” tomoshabinlar orasida turli xil izoh va nazariyalarga sabab bo‘lib keladi.
“Black Swan” — “Qora oqqush” (2010)
Darren Aronofskiy filmi balet raqqosasi Nina Seyersning katta sahnadagi rol uchun kurashi haqida.
Mukammallikka intilish, raqobat va bosim kuchaygani sari Nina o‘zining ruhiy holatini nazorat qilishda qiynala boshlaydi. Filmda real voqealar va qahramon tasavvurlari o‘rtasidagi farq tobora noaniq bo‘lib boradi.
“Shutter Island” — “La’natlanganlar oroli” (2010)
Martin Skorseze suratga olgan film Leonardo Di Kaprio ijrosidagi tergovchi Ted Danielsning ruhiy kasalliklar shifoxonasi joylashgan orolga kelishi bilan boshlanadi.
G‘oyib bo‘lgan bemorni izlash jarayonida u kutilmagan sirlar va o‘zining o‘tmishi bilan yuzlashadi. Film tomoshabinni oxirigacha voqealarning qaysi qismi haqiqat ekanini taxmin qilishga undaydi.
“Gone Girl” — “G‘oyib bo‘lgan qiz” (2014)
Devid Fincherning yana bir psixologik trilleri Nik va Emi Dan oilasidagi sirli munosabatlarni markazga qo‘yadi. Emi g‘oyib bo‘lgach, barcha shubhalar uning turmush o‘rtog‘iga qaratiladi.
Biroq voqealar rivojlangani sari tomoshabin dastlab ko‘ringan manzara aslida ancha murakkab ekanini tushuna boshlaydi.
Psixologik trillerlarning asosiy kuchi nimada?
Bu filmlarning umumiy jihati — tomoshabinni faqat voqealar rivoji bilan emas, qahramonlarning ongidagi jarayonlar bilan ham qiziqtirishidir. Xotiraning buzilishi, obsessiya, yolg‘izlik, qo‘rquv, shaxsiyatning bo‘linishi va haqiqatni noto‘g‘ri qabul qilish kabi mavzular janrning asosiy vositalaridan hisoblanadi.
Collider tuzgan ro‘yxat esa 1930-yillardan boshlab zamonaviy kinogacha bo‘lgan davrni qamrab oladi. Shu sababli unda Xichkok kabi klassik rejissyorlarning filmlari bilan bir qatorda Kristofer Nolan, Devid Fincher va Darren Aronofskiy kabi zamonaviy ijodkorlarning ishlari ham uchraydi.
Agar sizga syujetdagi burilishlar, ishonchsiz qahramonlar va film tugaganidan keyin ham xayoldan ketmaydigan savollar yoqsa, bu ro‘yxatdagi filmlar aynan shunday taassurot qoldirishi mumkin.
