AQSHlik 17 yoshli maktab o‘quvchisi Gabriella Rotberg oddiy pomidorning ta’mini gamburgerga o‘xshatish ustida ishlamoqda. Uning Impossible Vines loyihasi doirasida ishlab chiqilayotgan genetik jihatdan o‘zgartirilgan pomidor o‘simliklari allaqachon AQSHda patentlangan. Biroq mahsulot hali tajriba bosqichida va uning ta’mi amalda sinovdan o‘tkazilmagan.
G‘oya qanday paydo bo‘lgan?
Gabriellada bu g‘oya 15 yoshida, otasiga sendvich tayyorlayotgan paytida paydo bo‘lgan. U sabzavotning o‘ziga go‘sht ta’mini berish mumkinligi haqida o‘ylagan va keyinchalik ushbu fikrni ilmiy loyihaga aylantirgan.
Qizning otasi biotexnologiya sohasida ishlaydi, onasi esa saraton kasalligini o‘rganish bilan shug‘ullanadi. Gabriella ilmiy izlanishlar muhitida ulg‘aygani uning noodatiy loyihasiga turtki bergan.
Pomidor qanday qilib go‘sht ta’miga ega bo‘lishi mumkin?
Loyihaning asosiy maqsadi pomidor o‘simligida gem deb ataladigan, tarkibida temir bo‘lgan molekula ishlab chiqarilishini ta’minlashdir. Gem go‘shtning o‘ziga xos ta’mi va hidini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Buning uchun Gabriella Mayami universiteti tadqiqotchisi Meddison Marshall bilan hamkorlikda o‘simlik hujayralariga kerakli genetik materialni kiritish ustida ishlamoqda. Jarayonda genetik materialni o‘simlik hujayralariga yetkazish uchun Agrobacterium bakteriyasidan foydalaniladi.
Dastlabki tajribalar muvaffaqiyatsiz kechgan. Keyinchalik o‘simliklar o‘sadigan oziqa muhitidagi vitaminlar miqdori o‘zgartirilib, natija yaxshilangan. Loyihada genetik konstruksiyalarni ishlab chiqish va patent hujjatlarini tayyorlashda sun’iy intellektdan ham foydalanilgan.
Yangi pomidorning yana qanday foydasi bo‘lishi mumkin?
Gabriella pomidor tarkibida organizm o‘zlashtira oladigan temir miqdorini oshirishga umid qilmoqda. Uning fikricha, bu go‘sht qimmat yoki kam mavjud bo‘lgan hududlarda yashovchi insonlar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
Shuningdek, u pomidorda likopin miqdorini oshirishni ham rejalashtirgan. Bu modda pomidorga qizil rang beradi va uning salomatlikka, jumladan, ayrim kasalliklar xavfiga ta’siri ilmiy tadqiqotlarda o‘rganilmoqda. Ammo yangi pomidorning bunday foydasi hozircha isbotlangan emas.
Pomidorni hozir sotib olish mumkinmi?
Hozircha yo‘q. Loyiha tajriba bosqichida, pomidorning gamburgerga o‘xshash ta’mi esa hali degustatsiya orqali tasdiqlanmagan. Patent olingani ham mahsulotning ta’mi yoki sog‘liq uchun foydasi isbotlanganini anglatmaydi.
Agar tajribalar muvaffaqiyatli yakunlansa, ushbu texnologiya kelajakda o‘simlik mahsulotlarining ta’mini va ozuqaviy qiymatini o‘zgartirish uchun yangi imkoniyatlar yaratishi mumkin.
