Tailandning g‘arbiy qismidagi milliy bog‘da olimlar tashqi ko‘rinishi bilan fantastik film qahramonini eslatadigan, hayotining katta qismini yer ostida yashirin o‘tkazadigan yangi o‘simlik turini aniqladi. Thismia daemona deb nomlangan ushbu noyob gul barglari va xlorofillining yo‘qligi, shuningdek, qora rangdagi shoxsimon tuzilmalari bilan boshqa o‘simliklardan keskin farq qiladi.
Nega unga “iblis guli” nomi berildi?
Yangi tur Tailandning g‘arbiy qismidagi Thong Pha Phum milliy bog‘i hududida topilgan. Uning ilmiy nomi — Thismia daemona. “Daemona” nomi o‘simlik gulining iblisga o‘xshash ko‘rinishidan kelib chiqqan.
Gulning asosiy qismi deyarli qora rangda bo‘lib, tepasida shoxga o‘xshash o‘simtalar mavjud. Uning pastki qismidagi yorqin qizg‘ish-to‘q sariq rangli qismlar esa go‘yo qorong‘ilik ichida yonib turgan ko‘zlarni eslatadi.
Tadqiqotchilar o‘simlikning g‘ayrioddiy ko‘rinishini uning yashirin hayot tarzi bilan birga hisobga olib, aynan shu nomni tanlagan.
Bu o‘simlik quyosh nuriga muhtoj emas
Thismia daemona oddiy o‘simliklardan eng muhim jihati bilan farq qiladi: unda xlorofill mavjud emas. Shuning uchun u fotosintez orqali quyosh nuridan energiya hosil qila olmaydi.
U Thismia turkumiga mansub bo‘lib, bu guruhdagi o‘simliklar ba’zan “ertak chiroqlari” (fairy lanterns) deb ataladi. Ular hayotining katta qismini o‘rmon tubidagi barglar qatlamida yashirin holda o‘tkazadi.
Oziqlanish uchun esa yer ostidagi zamburug‘lar bilan bog‘liq murakkab tizimdan foydalanadi. Ya’ni o‘simlikning yashashi uchun quyosh nuri emas, balki tuproqdagi zamburug‘lar bilan o‘zaro munosabat muhim.
Olimlarni hayratga solgan yana bir jihat
O‘simlikning o‘zi g‘ayrioddiy bo‘lishi bilan birga, uning topilgan joyi ham olimlar uchun kutilmagan bo‘lgan.
Thismia turkumining ko‘plab vakillari odatda doimiy namlik yuqori bo‘lgan pasttekislikdagi tropik o‘rmonlarda uchraydi. Thismia daemona esa deyarli 950–970 metr balandlikdagi mavsumiy tog‘ o‘rmonida aniqlangan.
Tadqiqotchilar bu topilma ushbu o‘simliklar guruhi turli ekologik sharoitlarga moslasha olishi haqidagi tasavvurlarni kengaytirishini ta’kidlamoqda.
Bundan tashqari, yangi tur Thismia turkumining Geomitra guruhiga mansub. Ilgari ushbu guruh vakillari Malay yarimoroli, Borneo va Sumatrada qayd etilgan edi. Tailanddagi yangi topilma esa ularning ma’lum geografik tarqalish hududini shimol tomonga kengaytiradi.
Juda kam sonli populyatsiya aniqlangan
Yangi turning topilishi quvonchli ilmiy yangilik bo‘lsa-da, uning kelajagi olimlarni xavotirga solmoqda.
Hozircha Thismia daemonaning faqat bitta populyatsiyasi ma’lum. Unda 50 tadan kam o‘simlik bor va ular futbol maydonidan kichikroq hududda joylashgan.
Shu sababli tadqiqotchilar yangi turni dastlabki baholashda “yo‘qolib ketish xavfi nihoyatda yuqori” — Critically Endangered toifasiga kiritgan. O‘simlik milliy bog‘ hududida joylashgan bo‘lsa-da, bu hudud sayyohlar tashrifi uchun mashhur ekani uning juda kichik yashash muhitiga qo‘shimcha xavf tug‘dirishi mumkin.
Tailanddagi Thismia turlari soni 16 taga yetdi
Tadqiqot PhytoKeys ilmiy jurnalida e’lon qilingan. Yangi tur aniqlanishi bilan Tailand hududida qayd etilgan Thismia turlari soni 16 taga yetdi.
Olimlar endi o‘simlikning kichik yashash hududini saqlab qolish va mahalliy aholini tabiatni muhofaza qilish jarayoniga jalb etish muhimligini ta’kidlamoqda. Ularning fikricha, ekologik turizmni tabiatga zarar yetkazmaydigan tarzda rivojlantirish ushbu noyob turning yashash muhitini asrashga yordam berishi mumkin.
Shunday qilib, Tailand o‘rmonlarida topilgan “iblis guli” nafaqat o‘zining qo‘rqinchli ko‘rinishi bilan e’tiborni tortdi. U quyosh nuri va fotosintezsiz yashashi, hayotining katta qismini barglar ostida yashirin o‘tkazishi hamda zamburug‘lar yordamida oziqlanishi bilan o‘simliklar olamining qanchalik noodatiy ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.
